Mấy cách chia không gian trong nhà: mỗi cách trả lời một câu hỏi khác

Hai bài trước nói cách chia nhà thành chín khu và cách áp lưới lên nhà méo. Bài này đặt cách chia đó cạnh mấy cách chia khác, để thấy mỗi cách chia trả lời một câu hỏi khác nhau.

Chia không gian là một thao tác tư duy: mình vạch ranh giới ở đâu thì mình thấy được thứ gì. Không có cách chia nào đúng tuyệt đối, chỉ có cách hợp với câu hỏi đang hỏi.

Chia theo lưới

• Chia mặt bằng thành các ô đều nhau và xét từng ô.
• Mạnh ở chỗ: nó buộc mình đi qua mọi phần của nhà, không bỏ sót góc nào. Đây là ưu điểm thật và không phụ thuộc vào việc mình tin gì.
• Yếu ở chỗ: lưới là thứ mình áp lên, không phải thứ có sẵn trong nhà — nên nhà hình dạng bất thường sẽ sinh ra những "ô" không tương ứng với gì cả.
• Hợp khi: muốn rà soát có hệ thống, hoặc khi làm việc theo một hệ dùng lưới.

Chia theo phòng

• Cách tự nhiên nhất, vì tường đã chia sẵn rồi.
• Mạnh: ranh giới có thật, ai cũng hiểu, và mọi việc sửa chữa đều làm theo phòng.
• Yếu: nhà mở thì ranh giới mờ; và một phòng có thể chứa nhiều hoạt động rất khác nhau.
• Hợp khi: lên kế hoạch sửa chữa, chia việc dọn dẹp, tính chi phí.

Chia theo công năng

• Nhóm theo việc: khu nấu, khu ăn, khu nghỉ, khu làm việc, khu cất đồ.
• Mạnh: bám sát cách người ta thật sự dùng nhà, và thấy ngay chỗ nào đang thiếu.
• Yếu: một chỗ thường kiêm nhiều việc, nhất là nhà nhỏ.
• Hợp khi: sắp lại bố trí, quyết mua thêm đồ, hoặc khi nhà có nhu cầu mới.

Chia theo giờ dùng

Cách này ít ai nghĩ tới nhưng rất hữu dụng:

• Xem mỗi khu được dùng vào giờ nào trong ngày.
• Mạnh: nó giải thích nhiều thứ mà cách chia khác không thấy — vì sao một phòng nóng, vì sao hai người trong nhà hay vướng nhau, vì sao chỗ này lúc nào cũng bừa.
• Nó cũng nối thẳng với ánh sáng và tiếng ồn: phòng dùng buổi tối cần thứ khác với phòng dùng buổi sáng.
• Hợp khi: nhà đông người, hoặc khi có người làm việc và học ở nhà.

Chia theo người dùng

• Khu của ai: chỗ riêng của từng người, chỗ chung, chỗ của khách.
• Mạnh: thấy được ai đang thiếu chỗ riêng — và đó thường là gốc của căng thẳng trong nhà đông người.
• Yếu: dễ thành chuyện phân chia và so bì nếu làm cứng nhắc.
• Hợp khi: nhà nhiều thế hệ, hoặc khi có người mới về ở cùng.

Dùng nhiều cách cho cùng một ngôi nhà

Cách làm có ích nhất là lần lượt nhìn ngôi nhà qua từng cách chia, mỗi lần khoảng mười phút:

1. Theo phòng: phòng nào đang cần sửa gì.
2. Theo công năng: việc nào trong nhà đang không có chỗ tử tế.
3. Theo giờ: chỗ nào đông vào giờ nào, ai vướng ai.
4. Theo người: ai thiếu chỗ riêng.
5. Theo lưới: có góc nào bị bỏ quên hoàn toàn không.

Năm lượt nhìn này thường cho ra một danh sách việc khác hẳn so với chỉ nhìn theo một cách — và phần lớn việc trong đó không tốn tiền.

Khi cả nhà cùng nhìn

Mấy cách chia này dùng tập thể thì hiệu quả hơn hẳn dùng một mình:

• Mỗi người nhìn theo một cách rồi kể lại — người nấu ăn nhìn theo công năng, người đi làm sớm nhìn theo giờ, trẻ con nhìn theo chỗ chơi được.
• Ghi hết lên một tờ, không bàn đúng sai lúc đang ghi.
• Chỉ sau khi ghi xong mới xếp thứ tự việc nào làm trước.
• Việc nào nhiều người cùng nêu thì thường là việc đáng làm nhất.

Cách này còn có một tác dụng phụ đáng kể: người ít nói trong nhà cũng nêu được điều mình thấy vướng, mà không phải mở lời phàn nàn — vì đang là một việc chung, không phải một lời than.

Điều nên nhớ về mọi cách chia

• Ranh giới là do mình vạch. Ngôi nhà không tự chia thành chín ô, cũng không tự chia thành khu nghỉ và khu làm.
• Cái mình thấy phụ thuộc vào cách mình chia, nên đổi cách chia là thấy thêm thứ mới.
• Đừng bắt ngôi nhà khớp với một cách chia; đó là đảo ngược công cụ và mục đích.
• Cách chia nào cho ra việc làm được thì cách đó đang có ích với mình lúc này.
• Cùng một ngôi nhà, người khác chia khác mình — và điều đó không có nghĩa ai sai; họ đang hỏi một câu khác.
• Đổi cách chia khi hoàn cảnh đổi: thêm người, đổi giờ làm, con lớn lên. Cách chia hợp năm ngoái chưa chắc còn hợp năm nay.

Câu hỏi thường gặp