Con số may rủi: vì sao mỗi nơi kiêng một số khác nhau
Bốn bài trước của mục này nói về Hà Đồ và Lạc Thư, về ma phương và những con số mang nghĩa trong văn hoá, về xu hướng thấy quy luật ở mọi nơi kể cả nơi không có, và cách tự dựng một ma phương ba hàng bằng giấy bút.
Bài này đi vào một hiện tượng rất sống động: các con số được coi là may hay xui trong đời sống hằng ngày. Nó cho thấy rõ một điều — nghĩa của con số phần lớn đến từ ngôn ngữ và lịch sử, không đến từ bản thân con số.
Gốc nằm ở đồng âm
Trong văn hoá Hoa ngữ, nhiều con số mang nghĩa vì chúng đọc gần giống một chữ khác:
- Số tám gần âm với chữ mang nghĩa phát đạt, nên được ưa chuộng.
- Số bốn gần âm với chữ mang nghĩa chết, nên bị kiêng — kiêng tới mức nhiều toà nhà không đánh số tầng đó.
- Số chín gắn với nghĩa lâu dài, bền.
- Số sáu gắn với nghĩa suôn sẻ.
Điểm mấu chốt: quan hệ đồng âm này phụ thuộc vào tiếng nói. Đổi sang một ngôn ngữ khác thì sự gần âm đó biến mất, và con số không còn mang nghĩa gì.
Mỗi nơi một khác — bằng chứng rõ nhất
- Phương Tây kiêng số mười ba, với nhiều giả thuyết lịch sử và tôn giáo; nhiều khách sạn và toà nhà không có tầng mang số đó.
- Ở Nhật và Hàn, số bốn cũng bị kiêng vì lý do đồng âm tương tự, còn số mười ba thì không đáng kể.
- Ở Ý, số mười bảy được coi là không may trong một số cách hiểu, trong khi mười ba lại được xem là tốt ở vài hoàn cảnh.
- Ở Việt Nam, ngoài ảnh hưởng từ văn hoá Hoa ngữ còn có những cách đọc số riêng theo tiếng Việt.
Nếu con số tự nó mang may rủi thì mọi dân tộc đã kiêng cùng một số. Việc chúng khác nhau cho thấy nguồn gốc nằm ở ngôn ngữ và lịch sử của từng nơi.
Ở Việt Nam người ta để ý những gì
Ngoài ảnh hưởng từ văn hoá Hoa ngữ, tiếng Việt còn có cách đọc số riêng, nên một vài dãy số được nhắc tới nhiều hơn hẳn trong mua bán biển số và số điện thoại. Có dãy được ưa vì cách đọc nghe thuận, có dãy bị tránh vì nghe giống một từ không hay, và cũng có dãy chỉ đơn giản là dễ nhớ.
Điều đáng chú ý: mấy cách đọc ấy thay đổi theo thời gian và theo vùng. Một dãy số được chuộng ở giai đoạn này có thể không còn được để ý ở giai đoạn khác, đúng như mọi quy ước xã hội khác. Đó là lý do không nên coi bảng nghĩa của các con số là thứ cố định, và càng không nên trả tiền như thể nó cố định.
🔴 Nhưng ảnh hưởng thì rất thật
Đây là chỗ cần nói cho cân bằng. Dù gốc là đồng âm, hệ quả trên thị trường và trong ứng xử là có thật và đo được:
- Biển số xe, số điện thoại, căn hộ mang những con số được ưa chuộng thường được rao với giá cao hơn.
- Có tầng, có số nhà bị bỏ qua hoặc đổi tên trong các toà nhà.
- Người mua bán thật sự để tâm tới chuyện này, nên nếu bạn định bán lại tài sản thì đây là yếu tố ảnh hưởng tới tính thanh khoản.
Nghĩa là: bạn không cần tin vào ý nghĩa của con số, nhưng khi mua bán thì nên biết rằng người khác tin, và niềm tin đó nằm trong giá. Đây là một dữ kiện thị trường, không phải một dữ kiện siêu hình.
Vì sao nó bám dai tới vậy
Vì hai cơ chế mà mục này đã bàn ở các bài khác:
- Ta nhớ những lần khớp và quên những lần không khớp. Một chuyện xui xảy ra vào ngày mang con số bị kiêng thì được kể lại mãi; hàng trăm ngày cùng con số mà bình thường thì không ai nhắc.
- Con người thấy quy luật ở mọi nơi, kể cả trong chuỗi số ngẫu nhiên — đúng như bài riêng trong mục này đã nói.
Cộng thêm việc niềm tin được chia sẻ trong cộng đồng, nó trở thành một quy ước xã hội, và quy ước xã hội thì tồn tại rất lâu bất kể nguồn gốc.
Khi nó thành gánh nặng
Có mấy dấu hiệu đáng để ý:
- Bỏ qua một căn nhà tốt, một mảnh đất hợp lý chỉ vì con số, trong khi mọi yếu tố sống đều ổn.
- Trả thêm một khoản lớn chỉ để đổi lấy một dãy số, vượt quá mức chênh lệch mà thị trường thật sự trả.
- Lo lắng kéo dài khi buộc phải dùng một con số nào đó.
- Có người vừa nhấn mạnh con số xấu của nhà bạn vừa bán cách hoá giải — mô hình quen thuộc đã nói trong các bài về tránh bị lừa.
Nói gọn lại
Ý nghĩa của các con số may rủi bắt nguồn từ đồng âm và từ lịch sử của từng nền văn hoá, nên chúng khác nhau giữa các nơi. Nhưng ảnh hưởng lên giá cả và lên ứng xử thì có thật, và biết điều đó giúp bạn mua bán tỉnh táo. Thích một con số thì cứ chọn — chỉ đừng để nó lấn át những yếu tố quyết định chất lượng sống, và đừng trả một khoản lớn cho nó trong lúc đang lo lắng.