Hà Đồ và Lạc Thư: hai sơ đồ gốc, và điều thú vị về con số
Hà Đồ và Lạc Thư là hai sơ đồ số được xem là nguồn gốc của nhiều hệ thống về sau — bát quái, cửu cung, và các phép tính phương vị.
Chúng gắn với truyền thuyết cổ, nhưng có một điều về Lạc Thư mà anh chị tự kiểm chứng được bằng phép cộng, và đó là phần thú vị nhất.
Hai sơ đồ, hai cấu trúc
Hà Đồ sắp các con số theo từng cặp quanh một trung tâm, mỗi cặp ứng một phương và một hành. Cấu trúc của nó mang tính tầng lớp — số nhỏ ở trong, số lớn ở ngoài.
Lạc Thư sắp chín con số từ một tới chín vào một lưới ba nhân ba. Đây là sơ đồ được dùng nhiều hơn trong phong thủy, vì lưới ba nhân ba khớp trực tiếp với việc chia mặt bằng nhà.
Điều đáng biết nhất: Lạc Thư là một ma phương
Chín số từ một tới chín được xếp vào lưới ba nhân ba sao cho tổng mỗi hàng ngang, mỗi cột dọc và mỗi đường chéo đều bằng nhau.
Con số đó là mười lăm.
Đây không phải điều huyền bí mà là một tính chất toán học kiểm chứng được. Tổng của chín số từ một tới chín là bốn mươi lăm; chia đều cho ba hàng thì mỗi hàng phải là mười lăm.
Điều đáng nể hơn: với lưới ba nhân ba, cách xếp thỏa mãn tính chất này gần như là duy nhất — mọi cách khác chỉ là xoay hoặc lật của cùng một cách. Người xưa tìm ra nó mà không có ký hiệu đại số, và giữ lại nó qua nhiều nghìn năm.
Số năm nằm ở giữa, và số này về sau ứng với trung tâm ngôi nhà trong các phép chia cửu cung.
Vì sao một sơ đồ số lại thành nền của phong thủy
Câu trả lời nằm ở đặc điểm của tư duy cổ: khi tìm thấy một cấu trúc cân đối hoàn hảo, người ta xem đó là biểu hiện của trật tự vũ trụ — và dùng nó làm khuôn để sắp xếp những thứ khác.
Từ Lạc Thư, các con số được gán cho phương hướng. Từ đó gán tiếp cho quẻ trong bát quái, cho hành trong ngũ hành, cho các khu vực trong nhà.
Nghĩa là toàn bộ chuỗi gán ghép về sau bắt nguồn từ một cấu trúc số, chứ không phải từ quan sát về nhà cửa. Đây là điều nên biết khi cân nhắc cơ sở của các phép tính.
Chỗ cần phân biệt cho rõ
Hai điều khác hẳn nhau:
- Lạc Thư là một ma phương — đây là sự thật toán học, kiểm chứng bằng phép cộng, không ai bàn cãi.
- Vị trí các số trong Lạc Thư tương ứng với tính chất của các phương hướng trong đời thực — đây là một khẳng định hoàn toàn khác, và chưa có cơ sở kiểm chứng.
Sự chặt chẽ của điều thứ nhất hay được dùng để tăng sức thuyết phục cho điều thứ hai. Nhưng một cấu trúc toán học đẹp không tự nó nói gì về ngôi nhà của anh chị — đó là hai lĩnh vực khác nhau.
Nói vậy không phải để bác bỏ. Chỉ là để anh chị biết mình đang đứng ở đâu khi nghe ai đó viện dẫn sự chính xác của Lạc Thư.
Ứng dụng thực tế trong phong thủy
Lưới chín ô của Lạc Thư dẫn tới hai thứ được dùng nhiều:
- Chia mặt bằng thành chín khu — cách làm đã nói ở bài lập sơ đồ nhà.
- Hệ phi tinh — các con số được cho là di chuyển qua chín ô theo một trật tự nhất định, nền của Huyền Không.
Với người không chuyên, phần dùng được là phần thứ nhất: chia nhà thành chín khu để nói chuyện cho rõ ràng. Đó là một cách mô tả tiện lợi, bất kể ai nghĩ gì về phần diễn giải.
Số năm ở trung tâm
Trong nhiều hệ, ô giữa mang ý nghĩa đặc biệt — nó là trung cung, không thuộc phương nào và ảnh hưởng tới cả tám ô còn lại.
Về mặt thực tế, trung tâm ngôi nhà cũng có vai trò riêng: đây là nơi mà mọi lối đi giao nhau, và là chỗ khó lấy sáng nhất trong nhà ống. Nhiều lời khuyên về việc không đặt nhà vệ sinh hay cầu thang ở giữa nhà vừa xuất phát từ hệ này vừa có lý do thực tế rõ.
Cần nhớ tới đâu
- Lạc Thư là lưới ba nhân ba, tổng mỗi hàng bằng mười lăm — sự thật kiểm chứng được.
- Lưới đó là nền của cách chia nhà thành chín khu.
- Phần gán ý nghĩa cho từng ô là diễn giải, khác với phần toán học.
Ba điều này đủ để đọc hiểu tài liệu mà không bị choáng ngợp bởi vẻ chính xác của các con số.