Những chữ hay bị dùng sai: trấn, hóa giải, kích hoạt, năng lượng
Bài trước giải nghĩa ba mươi thuật ngữ hay gặp. Bài này nói riêng nhóm chữ bị dùng nhiều nhất trong quảng cáo, và cách chúng trôi xa nghĩa ban đầu.
Biết nghĩa gốc thì đọc quảng cáo tỉnh hơn, và đó là mục đích duy nhất của bài.
Trấn
Nghĩa gốc gần với giữ, đè, làm cho yên — như trấn giữ một nơi. Trong nếp dân gian, một vật được đặt để "trấn" mang ý nghĩa canh giữ một chỗ, và nó gắn với tâm ý của người đặt.
Bị đẩy thành: món hàng có khả năng chặn tai họa, và nhà nào không có thì đang hở.
Cách đọc tỉnh: đây là một biểu tượng, và người xưa cũng hiểu nó như biểu tượng. Ai bán nó như một thiết bị an ninh vô hình thì đã đi xa cả nghĩa gốc lẫn sự thật.
Hóa giải
Nghĩa gốc là làm cho nhẹ đi, chuyển hướng, làm dịu — chứ không phải xóa bỏ. Trong các mô tả cổ, phần lớn cách "hóa giải" là điều chỉnh bố trí: che bớt, chắn bớt, đổi hướng, trồng cây.
Bị đẩy thành: mua một món là xong chuyện.
Điểm đáng chú ý: nhiều cách hóa giải truyền thống không tốn tiền — dời cái tủ, treo tấm rèm, đặt bình phong, sửa cái cửa kêu. Nếu mọi giải pháp mình được nghe đều dẫn tới một món hàng thì đó là dấu hiệu.
Kích hoạt
Chữ này hiện đại hơn nhiều so với hai chữ trên, và mang giọng kỹ thuật — như bật một thiết bị.
Trong thực tế, nó thường được dùng để bán thêm: đã có món rồi thì cần thêm việc này để "kích hoạt", rồi lại cần thứ khác để giữ cho nó chạy.
Đây là cấu trúc bán hàng nhiều bước, và nó có cùng hình dạng với những gì đã nói ở bài về chu kỳ dịch vụ: mỗi bước lại mở ra một bước nữa.
Chiêu tài
Nghĩa gốc: mời gọi tài lộc — một lời chúc, một mong ước, giống như câu chúc đầu năm.
Bị đẩy thành: cam kết về kết quả tài chính.
Trang này đã nói ở nhiều bài và nhắc lại ở đây: không ai cam kết được điều đó. Một lời chúc thì đẹp; một lời hứa thì phải chịu trách nhiệm, và không ai chịu trách nhiệm cả.
Năng lượng
Chữ gây nhầm lẫn nhiều nhất, vì nó trùng tên với một đại lượng vật lý có định nghĩa chặt chẽ và đo được.
Khi quảng cáo nói một viên đá "phát ra năng lượng", người nghe dễ hiểu theo nghĩa khoa học, trong khi người nói đang dùng nó theo nghĩa ẩn dụ — hoặc đang cố ý để người nghe hiểu nhầm.
Cách kiểm gọn: hỏi đo bằng đơn vị gì. Năng lượng theo nghĩa vật lý thì có đơn vị và đo được. Nếu câu trả lời chuyển sang giọng khác thì đó không phải nghĩa vật lý.
Trường khí
Ghép hai chữ, và cả hai đều mang tiếng khoa học: "trường" gợi tới từ trường và điện trường, vốn là những khái niệm đo được.
Trong dùng thực tế, cụm này thường chỉ cảm giác chung của một không gian — thoáng hay bí, sáng hay tối, gọn hay bừa. Nghĩa đó có thật và mô tả được, nhưng nó không phải một trường vật lý.
Vì sao mấy chữ này hiệu quả với người nghe
- Nghe vừa cổ vừa khoa học — mượn uy tín của cả hai bên.
- Không định nghĩa rõ nên không bác được.
- Người nghe ngại hỏi lại vì sợ bị coi là không hiểu.
- Đi kèm một giải pháp bán được.
Điểm ba là chỗ đáng nói với người mua: hỏi lại không phải là dốt. Người hiểu thật thì giải thích được bằng lời thường; người dùng chữ để che thì bối rối.
Ba câu hỏi dùng được với mọi thuật ngữ
- Chữ này nghĩa là gì, nói bằng lời thường?
- Nếu đúng thì mình kiểm bằng cách nào?
- Câu trả lời có dẫn tới việc mua gì không?
Không phải mọi câu trả lời dẫn tới mua đều xấu — người bán vật liệu xây dựng cũng bán hàng. Nhưng khi cả ba câu đều mờ mà kết luận vẫn rõ là phải mua, thì thứ đang được bán là chữ, không phải hàng.
Mấy chữ khác cũng nên để ý
- Phong thủy đại sư — không có hệ thống cấp bằng nào cấp danh hiệu này; nó là cách tự xưng hoặc do người khác gọi. Nên hỏi về dòng truyền và về công trình đã làm, thay vì dựa vào danh xưng.
- Gia truyền — có thật với nhiều dòng nghề, nhưng cũng là chữ dễ nói. Hỏi cụ thể học của ai, làm nghề bao lâu.
- Độc bản, hàng giới hạn — tạo cảm giác gấp gáp; với hàng tự nhiên thì món nào cũng độc bản theo nghĩa nào đó.
- Đã được yểm, đã được khai quang bởi — nên hỏi cụ thể ai làm, ở đâu, và điều đó có kiểm được không.
Nhóm chữ này không sai tự thân — nhiều người dùng chúng hoàn toàn ngay tình. Chỉ là chúng thay thế cho thông tin kiểm được, nên khi nghe thấy thì đó là lúc nên hỏi thêm một câu.