Ba mươi thuật ngữ phong thủy hay gặp, giải nghĩa gọn

Rào cản lớn nhất khi đọc tài liệu phong thủy không phải nội dung mà là chữ dùng. Phần lớn thuật ngữ là Hán-Việt, và nhiều chữ có nghĩa khác hẳn nghĩa thông thường.

Bài này gom những chữ hay gặp nhất, xếp theo nhóm để dễ tra.

Nhóm vị trí và hướng

• Tọa — hướng lưng nhà tựa vào. Đối diện với hướng nhà.
• Hướng — phía mặt tiền nhà quay ra.
• Tọa hướng — nói gộp cặp trên, luôn đối nhau 180 độ.
• Sơn — một trong hai mươi bốn phần của vòng tròn, mỗi phần 15 độ. Cũng có nghĩa là núi trong nhánh hình thế.
• Minh đường — khoảng trống phía trước nhà.
• Trung cung — ô giữa khi chia nhà thành chín khu.

Nhóm nhà và đất

• Trạch — nhà, chỗ ở. Từ này ghép nhiều: dương trạch là nhà người sống, âm trạch là nơi an táng.
• Đông tứ trạch / Tây tứ trạch — hai nhóm bốn hướng trong Bát Trạch.
• Đông tứ mệnh / Tây tứ mệnh — hai nhóm người tương ứng. Chú ý phân biệt: trạch nói về nhà, mệnh nói về người.
• Long mạch — đường đi của khí theo địa hình trong nhánh hình thế.
• Thế đất — hình dáng và tương quan cao thấp của mảnh đất với xung quanh.

Nhóm người và tuổi

• Cung mệnh — quẻ ứng với một người, tính từ năm sinh và giới tính. Dùng để xét hướng.
• Mệnh ngũ hành — hành của một người, tính từ can chi năm sinh. Dùng để xét màu và tương sinh khắc. Khác cung mệnh, đây là chỗ nhầm nhiều nhất.
• Can chi — hệ đặt tên năm tháng ngày giờ, gồm mười can và mười hai chi.
• Tuổi mụ — tuổi tính theo cách cổ, thường bằng tuổi thực cộng một, đổi mốc vào Tết.
• Xung — quan hệ đối nghịch giữa hai địa chi cách nhau sáu vị trí.

Nhóm tám hướng theo Bát Trạch

Bốn hướng thuộc nhóm hợp:

• Sinh Khí · Thiên Y · Diên Niên · Phục Vị

Bốn hướng thuộc nhóm không hợp:

• Tuyệt Mệnh · Ngũ Quỷ · Lục Sát · Họa Hại

⚠️ Tên nhóm sau nghe rất nặng. Nhắc lại điều đã nói ở bài Bát Trạch: đây là nhãn phân loại trong một hệ thống, không phải lời tiên đoán.

Nhóm khí

• Sinh khí — khí được xem là tốt lành, gắn với sự sống và phát triển.
• Tử khí / uế khí — khí được xem là tù đọng, không tốt. Thực tế thường tương ứng với chỗ ẩm, bí, thiếu sáng.
• Tụ khí — khí dừng lại và tích tụ, được xem là điều tốt.
• Tán khí — khí bị phân tán, thường do gió mạnh hoặc không gian quá thoáng.
• Trực xung — đường thẳng đâm thẳng vào nhà hoặc cửa.

Nhóm thời gian

• Vận — giai đoạn hai mươi năm trong hệ Huyền Không.
• Tam nguyên cửu vận — chu kỳ lớn gồm chín vận, tổng một trăm tám mươi năm.
• Phi tinh — các con số được cho là di chuyển qua chín ô theo trật tự nhất định.
• Hoàng đạo / hắc đạo — cách phân loại ngày tốt xấu ở lớp chung.
• Kim lâu · hoang ốc · tam tai — ba phép tính tuổi khi làm nhà.

Nhóm nghi thức

• Động thổ — lễ khởi công.
• Cất nóc — lễ khi hoàn thành phần mái.
• Nhập trạch — lễ dọn vào nhà mới.
• Khai quang — nghi thức với vật phẩm mang tính thiêng.
• An vị — đặt vật phẩm vào vị trí chính thức.
• Bao sái — lau dọn bàn thờ, thường làm dịp cuối năm.

Ba cặp hay bị nhầm nhất

1. Cung mệnh và mệnh ngũ hành — hai thứ khác nhau, dùng cho hai việc khác nhau.
2. Trạch và mệnh — trạch nói về nhà, mệnh nói về người.
3. Tọa và hướng — ngược nhau đúng 180 độ; nhập nhầm là lệch nửa vòng.

Nắm ba cặp này thì tránh được phần lớn lỗi tra cứu.

Vì sao nên biết nghĩa gốc thay vì đoán

Nhiều thuật ngữ nghe giống chữ thông thường nhưng mang nghĩa hẹp hơn hẳn trong hệ thống. Đoán theo nghĩa thường là nguồn hiểu sai phổ biến.

Vài ví dụ cụ thể:

• "Sơn" — nghe là núi, nhưng trong phần lớn ngữ cảnh phong thủy hiện đại nó chỉ một phần mười lăm độ của vòng tròn. Hiểu là núi thì đọc không thông.
• "Trạch" — không phải đầm nước như trong một số từ ghép khác, mà là nhà ở.
• "Khí" — không phải chất khí theo nghĩa hóa học.
• "Mệnh" — trong ngữ cảnh này thường chỉ một phân loại theo năm sinh, không mang nghĩa số phận như trong lời nói thường.

Mẹo đọc tài liệu cho nhanh

Khi gặp một chữ lạ, ba câu hỏi giúp định vị nhanh:

1. Nó nói về nhà, về người, hay về thời gian? Ba nhóm này phủ gần hết thuật ngữ.
2. Nó là tên gọi hay là kết luận? Tên gọi thì trung tính; kết luận thì mang đánh giá tốt xấu.
3. Tài liệu này theo phái nào? Vì cùng một chữ có thể mang sắc thái khác giữa các phái.

Ba câu này giúp đọc trôi mà không phải tra từng chữ một.

Câu hỏi thường gặp