Tuổi mụ, tuổi ta, tuổi tây: ba cách đếm tuổi và chỗ hay sai khi tra can chi
Bốn bài trước của mục này nói mười can mười hai chi và vòng sáu mươi năm, can chi như một cách ghi thời gian, cái tiện và cái rắc rối khi ghi bằng những cái tên lặp lại, và chuyện mười hai con giáp không giống nhau ở mọi nước.
Bài này nói một chỗ vấp mà ai từng đi tra tuổi cũng gặp: cùng một người mà ba người đếm ra ba con số tuổi khác nhau.
Ba cách đếm đang cùng tồn tại
- Tuổi tây — đếm từ lúc sinh, mỗi lần qua ngày sinh nhật thì thêm một. Đây là cách dùng trong giấy tờ và trong y tế.
- Tuổi ta — tính theo năm âm lịch: sinh ra là đã một tuổi, và sang năm mới âm lịch thì thêm một tuổi, bất kể sinh vào tháng nào.
- Tuổi mụ — cách gọi dân gian, thường trùng với tuổi ta, nhưng ở vài nơi có thêm cách cộng riêng.
Hệ quả: một em bé sinh cuối năm âm lịch thì chỉ sau vài tuần đã được kể là hai tuổi theo cách tính ta, trong khi theo giấy tờ thì mới được vài tuần. Không ai sai cả — hai bên đang dùng hai thước đo khác nhau.
Vì sao chuyện này quan trọng khi tra can chi
Vì các bảng tra thường lấy năm sinh âm lịch làm mốc, chứ không lấy tuổi. Nếu bạn quy từ tuổi ra năm sinh rồi mới tra, mà lại quy bằng cách đếm khác với cách bảng dùng, thì lệch một năm — và lệch một năm là đổi cả can lẫn chi.
Cách tránh đơn giản nhất: đừng làm việc với tuổi, hãy làm việc với năm sinh. Hỏi người ta sinh năm nào, rồi kiểm xem ngày sinh dương lịch có rơi trước Tết âm lịch của năm đó không.
🔴 Chỗ sai phổ biến nhất: người sinh đầu năm dương lịch
Năm âm lịch không bắt đầu ngày 1 tháng 1. Nó bắt đầu vào Tết, thường rơi vào khoảng cuối tháng Giêng tới giữa tháng Hai dương lịch, và mỗi năm một khác.
Nghĩa là người sinh trong khoảng từ đầu tháng Một dương lịch tới trước Tết vẫn thuộc năm âm lịch trước đó. Đây là nguồn sai số lớn nhất và phổ biến nhất khi tra can chi, và nó xảy ra với một tỉ lệ không nhỏ dân số.
Cách kiểm: tra xem Tết năm ấy rơi vào ngày dương lịch nào, rồi so với ngày sinh. Sinh trước Tết thì lấy năm âm lịch trước; sinh từ Tết trở đi thì lấy năm đó. Mất ba mươi giây và nó chặn được lỗi nghiêm trọng nhất trong cả quy trình.
Còn một chỗ tinh vi hơn: mốc đổi can chi cho năm
Một số hệ không lấy Tết làm mốc đổi năm can chi mà lấy một tiết khí đầu xuân, rơi vào khoảng đầu tháng Hai dương lịch. Hai mốc này thường gần nhau nhưng không trùng.
Với người sinh trong khoảng giữa hai mốc đó, hai cách tra sẽ cho hai kết quả. Đây chính là loại tình huống mà bài về tra cung mệnh ra hai kết quả khác nhau ở trang cùng cụm đã nói: không ai gian, chỉ là hai quy ước.
Việc nên làm không phải là tìm ra "cách đúng duy nhất", mà là ghi rõ mình đã dùng mốc nào, để lần sau còn đối chiếu được.
Khi cả nhà mỗi người một cách
Trong thực tế, ông bà thường nói tuổi ta, giấy tờ ghi tuổi tây, còn bác sĩ hỏi tuổi tây. Cách cho gọn:
- Trong hồ sơ gia đình, ghi ngày sinh dương lịch đầy đủ làm gốc, rồi ghi thêm năm âm lịch tương ứng.
- Ghi luôn con giáp đã tra được, kèm ghi chú đã dùng mốc nào.
- Khi nói chuyện với người lớn tuổi, cứ dùng cách của họ; khi làm giấy tờ hay đi khám, dùng ngày dương lịch.
Làm một lần rồi dùng nhiều năm, như bài về lập bảng cung mệnh cho cả nhà ở trang cùng cụm đã gợi ý.
Một lưu ý về cách nói tuổi trong mua bán
Con giáp và tuổi hay được nhắc trong các câu chuyện bán hàng: hợp tuổi, kỵ tuổi, năm nay tuổi này nên mua thứ này. Bạn có quyền nghe như một câu chuyện văn hoá và giữ quyết định chi tiêu cho riêng mình.
Nếu một lời khuyên về tuổi đi kèm nỗi lo và kèm một khoản tiền, hãy đọc lại các bài về tránh bị lừa trong cụm này trước khi quyết.
Nói gọn lại
Có ba cách đếm tuổi đang cùng chạy, nên đừng làm việc với tuổi — hãy làm việc với ngày sinh dương lịch đầy đủ. Nhớ rằng người sinh trước Tết vẫn thuộc năm âm lịch trước, và một số hệ còn lấy mốc đổi năm khác với Tết. Ghi rõ mốc đã dùng, rồi lưu lại một lần cho cả nhà.